Bronnen & achtergrond

De verhalen uit het boek zijn gebaseerd op heel veel inzichten, boeken, podcasts, artikels en ontmoetingen die op een of andere manier voor inspiratie hebben gezorgd. In het onderstaande overzicht geef ik de belangrijkste bronnen weer, al kan ik niet van elke gedachte herinneren hoe ze mijn hoofd is binnengeraakt. Ik heb bij het opzoekwerk regelmatig gebruik gemaakt van de gratis AI tool van Google (Gemini). Elke zin en tekst heb ik eigenhandig geschreven want hallucineren kan ik zelf uitstekend. Veel info heb ik afgetoetst bij Wikipedia (waar ik regelmatig ook een financiële bijdrage voor lever). Ik heb over de verhalen van heel wat mensen boeiende info en tips gekregen. Met het risico iemand te vergeten gaat het om Klarremieken Van Vooren, Alessio Surian, Nic Balthazar, Adam, Timo en Marieke Vromman, Fleur De Meyer, Guido Peeters, Tom Hannes, Hans Claus, Babette Porcelijn, Thomas D’Hooge, Stef Craps, Charlotte Prové, Arne Focketyn, Dominique Weemaes, Ilse Simons, Yannick Dujardin, Fanny Matheussen en anderen die ik verder zal vermelden. Veel dank ook voor de bezoekers aan de Toevallige Ontmoeting in 2025, die me waardevolle feedback gaven op de eerste versies van enkele verhalen. Tenslotte dank ik ook Pieter Borghart die me stimuleerde om dit boek te schrijven, Vé Bobelyn voor de enthousiaste ontvangst bij uitgeverij Houtekiet en Wouter Bulckaert voor het zorgvuldig en geduldig redactiewerk.

De zoektocht naar mogelijke zwarte zwanen verliep deels langs het volgen van dagelijkse nieuwsberichten. Andere inspiratiebronnen zijn het bijzondere ‘Exit Mundi’ van Maarten Keulemans (Bruna uitgevers, 2008), ‘Het einde van de Wereld, een geschiedenis.’ Van Steven Stroeykens (Polis, 2016), ‘Fatale Wereldrampen’ van Isaac Asimov (Katwijk aan zee, 1983) en ‘De perfecte ramp’ van John Casti (Atlas Contact, 2012). Wie de sites van ‘De Correspondent’, ‘Apache’, ‘De Groene Belg’, ‘The Guardian’, ‘Re-story’, ‘Zwijgen is geen optie’, ‘Mo*’ en een aantal reguliere nieuwssites volgt komt dagelijks wel berichten tegen die mogelijk wijzen op een Zwarte Zwaan of een ander verrassend dier. Toekomstverkenningen kan je ook vinden in mijn eerdere boeken, ‘Het einde van de Wereld, een try-out’ (Boekenhuis, 2019), Amor Mundi (Skribis, 2021) en ‘Hoop, een kompas in turbulente tijden’ (Skribis, 2023). De nieuwsbrief van Elders ‘Regenerative Futures’ zorgt voor veel prikkelende toekomstideeën, net als de Tegelicht uitzendingen (en de Lubbach Show). Het Nederlandstalig standaardwerk rond toekomstdenken is zonder twijfel ‘Stilstaan bij de toekomst’ van Thomas D’hooge (Academia press, 2025)

Voor het verhaal over de laatste vlucht wil ik vooreerst mijn buurvrouw Traudi Helmberger bedanken. Ik deed een babbeltje met haar toen ze klaarstond om met een rode Caddy bijenkasten naar de Ardennen te brengen. Ze vertelde me het paprika-chips verhaal en gaf waardevol commentaar bij de eerste versie van mijn verhaal – en zelfs een potje honing van haar bijen. De lijst met invasieve soorten in België is hier te vinden. Het boeiende verhaal van de aardappelen in Vlaanderen (en nog veel meer) kan je lezen in ‘Arm Vlaanderen’ van Maarten Van Ginderachter.

Informatie voor het verhaal over hersenrot en de impact van schermen op kinderen en jongeren is te vinden bij Kidsunplugged.be en smartphonevrijopgroeien.nl. Over impact van schermtijd en de achterkant van AI is veel te lezen bij De Correspondent. Een indrukwekkend boek waarin ook de rol van sociale media aan bod komt is ‘De eenzame eeuw’ van Noreena Hertz (Spectrum, 2020). Het boek ‘Waar gaat het heen? En wat kan ik doen?’ van Lucas De Man (Pelckmans, 2025) biedt ook verhelderende inzichten. Onder andere over het afbrokkelen van sociale vaardigheden bij jongeren in Azië en de befaamde Gatebox. De ideeën die opborrelen tijdens de omwentelingen in dit verhaal zijn deels geïnspireerd door de ‘Verklaring van 30 november’ (ASP/VUBpress, 2020). Een beweging opgestart door Hans Claus en ondertussen steeds breder gedragen. Het idee van Limitarisme komt uit het gelijknamig boek van Ingrid Robeyns (De bezige Bij, 2023). Het concept van een moraal van de kritieke zone is mooi uitgewerkt door Tom Hannes in ‘U bevindt zich hier’ (Overamstel uitgevers, 2024). Een boek dat veel meer aandacht verdient. Het gegeven van de Low Desire beweging in Japan las ik in een Linkedin post van Kees Klomp.

Het kernidee uit de ultieme verlichting is in mijn gedachten gekomen toen ik koortsachtig op zoek was naar een schokkende gebeurtenis die onmogelijk is. Voor het uitwerken ervan heb ik behoorlijk wat dingen opgezocht rond Gravitometers en zwaartekracht. Omdat het niet zo eenvoudig is het verschil tussen exponentieel en lineair verval te begrijpen nog even deze grafiek. Bij lineair verval gaat er elke dag 2% af van het startgetal. Bij exponentieel gaat er telkens 2% af van het resterende getal. De grafiek maakt duidelijk dat pas na een dag of vijf de lijnen gaan divergeren.

Trouwens, de roman ‘Tot in de Hemel’ van Richard Powers is een aanrader!

Het fenomeen van Kessler, dat centraal staat in Cascade komt regelmatig terug in diverse lijstjes met mogelijke calamiteiten. De berichten over geplande datacentra in de ruimte maken dit fenomeen een pak waarschijnlijker. Al zou het best kunnen dat het toch helemaal anders loopt. Het is verhelderend om op deze site te volgen hoeveel Starlink satellieten te zien zijn. Al even fascinerend zijn de satellieten die de trekroutes van dieren in kaart brengen. Allemaal live te volgen net zoals schepen en vliegtuigen. De Wan Hai V01, waarop Louis Torres zich bevindt kan je hier zien varen. De animal tracker app is hier te downloaden.

Voor Gaat Nederland ten onder heb ik me verdiept in het thema van ultra bewerkt voedsel, waarover recent verschillende boeken zijn verschenen. ‘Dit slik ik niet meer’ van de Belgische arts Stef Hendrickx (Lannoo, 2024) en ‘De mens is een plofkip’ van de immer scherpe Teun van de Keuken, (Thomas Rap, 2024) en natuurlijk het standaard werk van Chris van Tulleken ‘De Voedselfuik’ (Ambo, 2023). Het thema komt ook aan bod in ‘Grondgenoten’ van Dirk Holemans (epo, 2025) en ‘We eten ons dood’ van Louis De Jaeger (Houtekiet, 2021). Er zijn behoorlijk wat podcasts en opnames met Teun van de Keuken, met als een van de meest pertinente deze uitzending van De Balie. Het verhaaltje met de inhalator is natuurlijk een puur verzinsels, maar de feiten over ultra bewerkt voedsel in het verhaal jammer genoeg niet.

De Black Ivory koffie uit De grote weigering kan je op deze site bestellen (het lijkt er op dat de prijs al wat gestegen is sinds ik mijn manuscript inleverde). Het vurige pleidooi van Naywezi De Vlieger over een eeuwenlange uitbuiting van het Globale Zuiden is geïnspireerd op studiewerk van o.a. Naomi Klein, Thomas Picketty, Nick Mynen, Oxfam International, Peter Frankopan, John Van Daele en Philipp Blomm. David Van Reybroeck is niet enkel een belangrijke pleitbezorger voor deliberatieve economie, hij bracht me ook op het spoor van de conferentie van Bandung in het magistrale ‘Revolusi’ (De Bezige bij, 2020). Zijn ideeën rond ‘De kolonisatie van de toekomst’ (De Bezige Bij, 2022) en ‘De Wereld en de Aarde’ (Bezige bij, 2025) resoneren in enkele andere Zwarte zwanen verhalen. Dit verhaal is een mogelijke vertaling van het idee van de ‘Great Simplification’ waar Nate Hagan al jarenlang voor pleit. Het winkelcentrum voor repair- en share is effectief een droom van de Transformisten. Of het lukt om koffiebonen in een schapenmaag te laten fermenteren heb ik niet uitgeprobeerd.

Het concept van het ‘Accelerationisme’ uit Twee maal 2050 ben ik op het spoor gekomen via een artikel in de Groene Amsterdammer. Het idee voor stemrecht vanaf 12 jaar is gebaseerd op een pleidooi van David Runciman in De Standaard (al spreekt hij over 10 jaar!). De veldleeuwerik is het boek binnengeslopen na het lezen van het ontroerende ‘Archief van mogelijk verlies’ van Tine Hens (Epo, 2025).

Bij Nieuwe Belgen zijn de uitgangspunten wel realistisch (geen regering na de verkiezingen in 2029 én een slechte kredietrating) maar al wat volgt is pure speculatie en verbeelding. Een belangrijke inspiratie bron was hierbij wel het boek ‘Goliath’s Curse’ van Luke Kemp (Viking, 2025). De belangrijkste inzichten uit zijn werk kan je in deze opname bekijken (met jawel, Nate Hagan). ‘Het begin van alles’ van David Graeber en David Wengrow is een ander werk dat aangeeft hoeveel verschillende samenlevingsvormen mogelijk zijn (Maven Publiching, 2020).

Hoe een wereldwijde kernramp (De bom valt ooit) zou kunnen verlopen is te lezen in het angstaanjagende ‘Kernoorlog, het scenario’ van Annie Jacobsen (Prometheus, 2024), en de al even bloedstollende Netflix reeks ‘A house of Dynamite’ van Kathryn Bigelow.

Een belangrijke bron voor het verhaal rond migratie, Grenzeloos, was het boek ‘De eeuw van de nomade’ van Gaia Vince (Ten have, 2025). Het thema van de klimaatvluchtelingen komt ook aan bod in ‘De klimaatoorlogen’ van Harald Welzer (Ambo, 2009) en ‘Het klimaatboek’ onder redactie van Greta Thunberg (De Bezige Bij, 2024). Een gesprek met Ilse Ruyssen en het lezen van haar boek ‘Vloedgolf’ (Owl Press, 2024) gaf alweer andere inzichten. Voor de reacties op de eerste versie van het verhaal ben ik Inge Van Nieuwenhuyse dankbaar.

Economie en financiële systemen staan centraal in het verhaal ‘Ongeldig’ maar spelen ook in rol in ‘De weigering’, en ‘Terugblik’. Zeer verhelderend is het boek van Thomas Bollen ‘Geld Genoeg, maar niet voor jou’ (Follow The Money, 2025) en de prachtige kaart ‘het watermerk van geld’ van Karlijn Kingman. ‘Er is leven na de groei’ van Paul Schenderling (Bot Uitgevers, 2022), ‘Minder is meer’ van Jason Hickel (Epo, 2020) en ‘Genoeg voor iedereen’ van Jonas Van Der Slycken (Manteau, 2023) bieden genoeg argumenten voor een post-groei economie. Nog meer inspiratie uit Nederland komt van Kees Klomp (Ecoliberalisme, de Geus, 2025) en de Studium Generale podcast met Crelis Rammelt. Verder bieden Linkedin posts van Anne Snick, Stef Kuypers en Hans Stegeman interessante inzichten over geld en economie. Op de valreep kon ik nog inspiratie putten uit het recente boek ‘De Trias Economica’ van Babette Porcelijn (Volt, 2026). Over hoe een andere economie eruit kunnen zien is er mosterd te vinden in ‘Uit de puinhopen’ van George Monbiot (Lemniscaat, 2018). Dat Afrika in de 21ste eeuw een belangrijke rol zal spelen kan je lezen in ‘De eeuw van Afrika’ van Stijn Vercruysse (Borgerhoff en Lamberights, 2016) en ‘Kan Congo de wereld redden.’ van John Vandaele (Mammoet, 2025). Graag vermeld ik nog de fijne gespreksavond over banken en geld met Luuk Zonneveldt, Arne de Vet, Philippe Lambrecht en Igor Byttebier mét verse courgettesoep. Het provocerende idee om alle belastingen af te schaffen en te vervangen door een vermogenstaks komt uit een Tegenlicht uitzending met Reinier Kooiman. Dank ook aan An Gordier voor het uitlenen van haar Monopoly spel.

De transcriptie van de podcast ‘Terugblik’ bevat ook de verwijzing naar drie nummers. Het eerste nummer ‘Bright Lies’ is gecomponeerd door Patricia Vanneste en wordt gebracht door Sohnarr, je kan het beluisteren op Youtube, of op Spotify. ‘Life’ van Sara So Far, te beluisteren op Bandcamp en hier op Youtube. Het laatste nummer waarmee de podcast afsluit is ‘Your Ancestor’ van Nynke Lavermann, te bekijken en beluisteren op Youtube.

De kans op het stilvallen van de Amoc zoals in ‘Blijven of weggaan’ komt steeds vaker naar boven en worden beschreven in veel klimaatrapporten.

Over hoe de wereld eruit zal zien in 217 478 kon ik nergens betrouwbare info vinden. Ik had hierover wel een inspirerend gesprek met Igor Byttebier. Misschien zijn er wat echo’s te vinden van de reeks ‘Aardekinderen’ van Jean Marie Auwel die ik enkele decennia geleden las. Over hoe we als mens misschien ooit kunnen omgaan met het niet-menselijk leven zijn er sporen terug te vinden uit ‘Het betekenisweb’ van Jeremy Lent (4eco.nl, 2025), ‘Een vlecht van heilig gras’ van Robin Wall Kimmeren (Harper Collins Holland, 2022) en het mooie ‘Archief van mogelijk verlies’ van Tine Hens (Epo, 2025). Informatie over het bergen van hoog radioactief afval haalde ik bij de tentoonstelling Tabloo in Dessel en uit een lang gesprek met Luc Barbé. (Wie weet ziet de waarschuwing die onze nakomelingen vinden er zo uit.)

Het verhaal van de ondergrondse macht is opgedoken tijdens een slapeloze nacht, in de dagen dat Nethanyahu, Poetin en Trump overvloedig aandacht kregen in het nieuws. Om me in te leven in de denkwereld van de hoofdfiguren heb ik wat documentaires bekeken (o.a. over Trump, Poetin, Milei). Om inzicht te verwerven in het beleid van Modi (en India in het algemeen) is het indrukwekkende ‘India’ van Gie Goris een standaardwerk (Lannoo, 2024). Het ‘Het uur van de wolven‘ van Di Empolli (Altlas Contact, 2025) maakt duidelijk hoe macht zich vandaag ontwikkelt. De ondergrondse bunker in Kansas bestaat echt, en hier kan je je eigen verdieping aankopen!